Η ΠΡΟΚΛΑΣΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Ελάχιστα περισσότερο από ένα ουσιαστικό και μια πειθαρχία εν τω γίγνεσθαι στις Βέδες, η yoga διαδραμάτισε έναν πιο προεξέχοντα ρόλο στις Ουπανισάδες (Upanishads), οι ιερές αποκαλύψεις του αρχαίου Ινδουισμού. Οι πρώιμες διδασκαλίες της χρονολογούνται τουλάχιστον από το 800 έως 500 π.χ. Η λέξη Upanishads συνδυάζει το ρήμα "shad," που σημαίνει να καθίσει, με "το upa" που σημαίνει πλησίον και το ‘νι’ που σημαίνει κάτω, και προτείνει ότι ο μόνος τρόπος που ένας σπουδαστής θα μπορούσε να μάθει τις αλήθειες, που είναι κρυμμένες σε αυτές τις αποκαλύψεις, είναι να καθίσει στο πόδι του γκουρού ή του δασκάλου του.

Οι Upanishads περιείχαν λίγα από ότι θα αποκαλούσαμε πρακτική άσκηση (asana) yoga. Αντί αυτού, η yoga αναφέρεται με έναν γενικότερο τρόπο σε μια πειθαρχία ή σ’ ένα μονοπάτι για να επιτευχθεί η απελευθέρωση από τον πόνο. Συγκεκριμένα δύο είδη yoga έχουν εξέχουσα θέση κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου: karma yoga, το μονοπάτι της δράσης ή τελετουργίας, και jnana yoga, το μονοπάτι της γνώσης ή της επίμονης μελέτης των γραφών. Και τα δύο μονοπάτια οδηγούσαν στην απελευθέρωση ή το διαφωτισμό.

Οι μυστικές διδασκαλίες των Upanishads διαφέρουν σημαντικά από τα Βεδικά πατερικά κείμενα. Οι Βέδες δίδαξαν την ευγενική τέχνη της θυσίας: εξωτερικές προσφορές στους Θεούς με αντάλλαγμα μια ειρηνική και καρποφόρα ζωή. Αυτή η μορφή karma yoga περιλάμβανε συγκεκριμένες τελετουργίες και θυσίες που θα έπρεπε οι άνθρωποι να εκτελέσουν προκειμένου να κατευναστούν οι Θεοί και να απαλλαχθούν από τον πόνο. Οι Upanishads ‘πάντρεψαν’ επίσης τη θυσία ως ένα μέσο προς την απελευθέρωση, αλλά επέλεξαν μια εσωτερική, περισσότερο μυστικιστική έκφραση εκείνης της θυσίας. Οι γκουρού δίδαξαν ότι ο Εαυτός ή το Εγώ (όχι ένα ζώο ή φυτό) πρέπει να θυσιαστεί προκειμένου να επιτευχθεί η απελευθέρωση. Ο τρόπος για να γίνει αυτό, όπως παρουσίασαν αυτές οι αποκαλύψεις, έρχεται όχι μέσω της δράσης ή της τελετουργίας αλλά μέσω της γνώσης και της σοφίας (jnana yoga).

Οι Upanishads, συνολικά, επικεντρώθηκαν στις ακόλουθες βασικές αλήθειες:

• Η αληθινή ουσία (ο Εαυτός με κεφαλαίο "Ε") είναι η ίδια με την ουσία του σύμπαντος, ή του Μπράχμαν (Brahman). Αυτή η ουσία –αυτό που θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ψυχή- καλείται Atman.
• Ο καθένας υπόκειται στη γέννηση, το θάνατο και την αναγέννηση.
• Οι ενέργειές σε αυτήν την ζωή καθορίζουν τη φύση της αναγέννησής σας (το δόγμα του karma). Αυτή η κατανόηση του karma λέει ότι εάν κάνετε καλές πράξεις καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής σας, θα αναγεννηθείτε στη μήτρα μιας γυναίκας από μια υψηλή κάστα. Εάν κάνετε το κακό, είναι πιθανό να βρεθείτε στη υποδεέστερη μήτρα ενός χοίρου, ή ενός σκυλιού, ή, ίσως χειρότερα, ενός περιθωριακού.
• Μπορείτε να αντιστρέψετε τα αποτελέσματα του κακού karma μέσω συγκεκριμένων πνευματικών πρακτικών (δηλ. εσωτερικές θυσίες) όπως τον διαλογισμό και την απάρνηση. Η απάρνηση σας επιτρέπει να προσφέρετε τους καρπούς των ενεργειών σας και να απαρνηθείτε οποιεσδήποτε ενέργειες που τροφοδοτούνται από την επιθυμία ή το πάθος. Σε πιο πρόσφατα κείμενα των Upanishads, η γιόγκα έγινε γνωστή ως πορεία της απάρνησης (samnyasa).

Μία από τις πρώιμες Upanishads που δίδαξε συγκεκριμένες πρακτικές διαλογισμού yoga ήταν η Maitrayaniya Upanishad από το 2ο ή 3ο αιώνα π.χ.. Αυτή η Upanishad όρισε τη yoga ως ένα μέσο ένωσης της αναπνοής και του μυαλού χρησιμοποιώντας τη συλλαβή OM. Σύμφωνα με το συγγραφέα του, "η ενότητα της αναπνοής και του μυαλού, και επιπλέον των αισθήσεων, και η εγκατάλειψη όλων των όρων της ύπαρξης -αυτό υποδεικνύεται ως yoga." Το Maitrayaniya οδήγησε την έννοια της yoga ένα βήμα μπροστά με την παρουσίαση μιας πραγματικής μεθόδου ή μιας πειθαρχίας για την ένωση ή το ζέψιμο του συμπαντικού Brahman με το Atman μέσα σε όλα τα όντα. Αυτό το εξαπλό μονοπάτι της yoga περιλαμβάνει τον έλεγχο της αναπνοής (pranayama), την απόσυρση των αισθήσεων (Pratyahara), τον διαλογισμό (Dhyana), τη συγκέντρωση (Dharana), το στοχασμό (tarka), και την απορρόφηση (Samadhi). Στοιχεία από αυτό το εξαπλό μονοπάτι διευρύνθηκαν κάπως και θα ξαναέρθουν στην επιφάνεια τον 2ο μΧ. αιώνα, στη Yoga Sutra του Patanjali.

Η παλμική δύναμη του ήχου, όπως εξηγείται στην αρχέγονη λέξη OM, ήρθε να φανερώσει την εσωτερική έννοια των ενεργειών ενός yogi, και η ομιλία επέτρεψε στο yogi να εκφράσει αυτήν την έννοια. Σήμερα, όπως στις ημέρες των Upanishads, οι λέξεις του γκουρού μεταδίδουν τη φρόνηση στους μαθητές του και για τους πιο αφοσιωμένους το να ψέλνουν το όνομα ενός Θεού ή μιας Θεάς παραμένει ένα ισχυρό όχημα για την μεταμόρφωση.

The Bhagavad Gita

Το πιο διάσημο –και το πιο αγαπημένο– από όλα τα κείμενα της γιόγκα, η Bhagavad Gita, «Το Άσμα του Κυρίου», έχει τις ρίζες της στην απόκρυφη, αποκαλυπτική λογοτεχνική σύνθεση των Upanishads. Κανείς δε γνωρίζει με σιγουριά πόσο παλαιό είναι αυτό το ιερό γραπτό –με μεγάλη πιθανότητα χρονολογείται από τον 3ο αιώνα πΧ.– αλλά αυτό που γνωρίζουμε, είναι ότι μας παρέχει την πιο περιεκτική περιγραφή της γιόγκα για εκείνη την εποχή. Η Gita, που αργότερα ενσωματώθηκε στο συγγραφικό έργο Mahabharata, το πασίγνωστο ινδικό επικό αφήγημα, συνένωσε ηθική διδασκαλία και μυστικιστική μαθητεία, καθώς ο θεός Krishna δίδασκε στο μαθητή του Arjuna για το δρόμο της ζωής. Ενώ η Maitrayaniya Upanishad περίγραφε έναν εξαμελή δρόμο προς την απελευθέρωση, η Gita συνηγορεί υπέρ μίας προσέγγισης με τρεις αιχμές: karma yoga, η οδός της προσφοράς, jnana yoga, η οδός της σοφίας ή της γνώσης, και bhakti yoga, η οδός της λατρείας.

Στη Bhagavad Gita, η jnana yoga σήμαινε το διαλογισμό, ή την οδό της σοφίας, όπως ίσχυε και για τις Upanishads. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον τύπο της γιόγκα, ο ασκητής προσπαθούσε να διακρίνει μεταξύ του πραγματικού και του μη-πραγματικού, σε μια προσπάθεια να διαχωρίσει τον Εαυτό από τον μη-Εαυτό. Η Karma Yoga της Gita είναι επίσης η οδός της γιόγκα της δράσης, αυτό που ο Krishna αποκαλούσε το sva-dharma του Arjuna. Ως πολεμιστής, ο Arjuna είχε την υποχρέωση (dharma) να πολεμά ενάντια στις δυνάμεις του κακού, με οποιοδήποτε τίμημα. Και εάν επρόκειτο να αποφασίσει ότι δεν του αρέσει να πολεμά, μήπως θα μπορούσε αντί αυτού να πουλάει τα εμπορεύματά του στην αγορά; Δε μπορεί, του λέει ο Krishna. Δεν είναι μέλος της τάξης των εμπόρων, και δεν έχει δικαίωμα να εκτελεί τα καθήκοντα κάποιου άλλου. Στην πραγματικότητα, το να κάνει κάποιος το καθήκον του άσχημα, συσσωρεύει καλύτερο κάρμα από το να κάνει το καθήκον κάποιου άλλου καλά. Και τι γίνεται αν ο Arjuna γνωρίζει ότι η μάχη στην οποία έχει εμπλακεί είναι εσφαλμένη; Δεν πειράζει, λέει ο Krishna. Το αποτέλεσμα της μάχης δεν παίζει κανένα ρόλο. Το καθήκον του Arjuna είναι να πολεμά, ότι κι αν συμβεί. Πρέπει να ασκεί αυτό που η Gita αποκαλεί buddhi yoga.

Η Buddhi yoga, η συγχώνευση σύμφωνα με τη Bhagavad Gita των αρχών της karma yoga (γιόγκα της δράσης) και της jnana yoga (γιόγκα της γνώσης) , δίδασκε ότι ο γιόγκι δεν πρέπει ποτέ να προσκολλάται στο αποτέλεσμα των πράξεών του. Αυτό που είχε σημασία δεν ήταν το αν ο Arjuna θα κέρδιζε ή θα έχανε τη μάχη, αλλά μόνον ότι θα έκανε το καθήκον του (sva-dharma), και μετά θα προσέφερε τους καρπούς των πράξεών του στον Krishna, τον Κύριό του. Έτσι, το sva-dharma του Arjuna, γινόταν ένα είδος εσωτερικής θυσίας.

Η Gita αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος από τα μετέπειτα κεφάλαιά της στη bhakti yoga, την οδό της λατρείας, κυριότερα λατρεία του ίδιου του Krishna. Αν και ο γιόγκι θα μπορούσε να επιτύχει την απελευθέρωση μέσω αυτού που η Gita αποκαλεί «ανιδιοτελή δράση», θα επιτύγχανε μία ακόμα υψηλότερη κατάσταση αφύπνισης λατρεύοντας τον Krishna.
 

Οι Upanishads

Η αρχή της οικουμενικής συνειδητότητας, ή Brahman, προήλθε μέσα από τη μεταφυσική διδασκαλία των Upanishads. Η γιόγκα έχει πολλά ονόματα για αυτήν: Atman, ο υπερβατικός Εαυτός, το Θείο, Isvara, Purusha, αγνή συνειδητότητα, ο ατενίζων, ο παρατηρητής, ο γνώστης, δεν είναι παρά μερικά από τα πιο δημοφιλή. Σύμφωνα με αυτήν την άποψη της προ-κλασσικής γιόγκα, τα πάντα ενυπάρχουν μέσα σε αυτήν τη συνειδητότητα, και τίποτα δεν υπάρχει έξω από αυτήν . Είναι συγχρόνως ο παρατηρητής και ο παρατηρούμενος και ακόμη η πράξη της παρατήρησης. Ο Purusha, όπως δίδασκαν οι Upanishads, είναι παντογνώστης, αγνός, αρσενικού φύλου, και άρρητος. Ορισμένες σχολές γιόγκα και Ινδουιστικής φιλοσοφίας δίδασκαν ότι αυτή η οικουμενική συνειδητότητα εκδηλώνεται στα πάντα, ξεκινώντας από την πιο χονδροειδή, ορατή σφαίρα των πέντε bhutas (αέρας, φωτιά, νερό, γη και αιθέρας) και φθάνοντας έως τη λεπτοφυέστερη σφαίρα της ψυχής ή Atman.

Samkya

Προς το μέσον της προ-κλασσικής περιόδου, μία μάλλον ριζοσπαστική μεταφυσική σχολή που ονομάζεται Samkya, αναδύθηκε. Αν και δεν ήταν μια σχολή καθαυτής γιογκικής σκέψης, αυτή η παράλληλη παράδοση – που άνθισε κάπου μεταξύ του 400 και του 200 π.Χ. και όφειλε τη διδασκαλία της σε ένα μυστηριώδη σοφό που ονομαζόταν Kapila – ανέπτυξε τη βάση για μια πιο σύγχρονη γιογκική οπτική του κόσμου. Τι ήταν αυτό που έκανε τη Samkhya τόσο ριζοσπαστική; Σίγουρα όχι το δόγμα της ότι οι γιόγκι πρέπει να απαρνηθούν τον κόσμο προκειμένου να τον υπερβούν, και να απαλλαχθούν από τα βάσανά τους. Η αρχή της samnyasa (απάρνηση) είναι εξίσου αρχαία με τις πρώτες Upanishads. Την ίδια εποχή όπου η Samkhya ανεδείκνυε αυτήν την καλά εδραιωμένη αρχή, η δεσπόζουσα τάση της γιογκικής φιλοσοφίας διαισθανόταν ότι η απάρνηση, από μόνη της, δεν ήταν αρκετή. Οι γιόγκι έπρεπε να ασκήσουν την karma yoga (την οδό της δράσης) και τη jnana yoga (γνώση ή διαλογισμό) προκειμένου να επιτύχουν την αληθινή απελευθέρωση. Η Samkhya έγινε ριζοσπαστική όταν δίδαξε ότι ο ορατός κόσμος δεν ήταν μια εκδήλωση του Θείου. Σύμφωνα με τον Kapila, η φύση και πρακτικά όλη η δημιουργία, είναι ξεχωριστή και διακριτή από την οικουμενική συνειδητότητα, αν και ο ορατός κόσμος μπορεί να φωτιστεί από τον purusha. Ο πόνος, σύμφωνα με τη σαμκχιακή παράδοση, επέρχεται όταν ο γιόγκι προσκολλάται σε πράγματα που δεν είναι ο Εαυτός, και όταν εσφαλμένα ταυτίζει εκείνα τα πράγματα με την αγνή συνειδητότητα (purusha). Αν και αυτή η δυϊστική, μάλλον αιρετική διδασκαλία, δεν επέζησε του χρόνου, η σαμκχιακή παράδοση δημιούργησε μία σύνθετη κοσμολογία, που επεξηγεί τη διαφορά μεταξύ του παρατηρητή (purusha), και αυτού που παρατηρείται. Οι επερχόμενες σχολές της γιόγκα απέρριψαν τη δυϊστική άποψη των Σαμκχιακών σχετικά με τον πόνο, αλλά δανείστηκαν την ευρύτερη οπτική τους σχετικά με τον κόσμο, η οποία είναι κάπως έτσι:

Υπάρχουν δύο ξεχωριστές μορφές πραγματικότητας ή ύπαρξης – ο purusha (το αγνό, υπερβατικό πνεύμα, το οποίο είναι αρσενικό), και η prakriti (ύλη ή φύση, η οποία είναι θηλυκή). Ο Purusha είναι παντογνώστης, δίχως αρχή και δίχως τέλος. Δεν έχει χαρακτηριστικά, και είναι απόλυτα αμετάβλητος. Απλά υφίσταται, ως αγνή συνειδητότητα. Είναι ο παρατηρητής. Η Prakriti, από την άλλη πλευρά, βρίσκεται σε διαρκή κίνηση, δημιουργική, δραστήρια, ευδιάκριτη, αλλά μη-συνειδητή. Είναι όλα όσα μπορούν να παρατηρηθούν. Έχει, στην πραγματικότητα, δημιουργήσει τα πάντα στο σύμπαν, εκδηλώνοντας τον εαυτό της με τρεις τρόπους: sattva, rajas, και tamas. Οι τρεις αυτές εκδηλώσεις της φύσης της λέγονται gunas. Συνυπάρχουν ταυτόχρονα, αλλά σε διαφορετικό βαθμό εκδήλωσης, στα πάντα μέσα στο σύμπαν. H Prakriti δημιουργεί δυναμικά αυτά τα φαινόμενα, ο Purusha παθητικά τα φωτίζει.

o Sattva είναι η guna του νου και των γνωστικών αισθήσεων (μάτια, αυτιά, μύτη, γλώσσα και δέρμα). Ο νους συντονίζει όλες τις βιολογικές και ψυχικές δραστηριότητες, και οι γνωστικές αισθήσεις μας κρατούν συνδεδεμένους με τον εξωτερικό κόσμο.

o Rajas είναι η guna των χονδροειδών κινησιακών αντιδράσεων και των σωματικών εμπειριών. Όταν αυτή η guna υπερτερεί, τα όργανα της επιθυμίας – φωνή, χέρια, πόδια, πρωκτός και γεννητικά όργανα – δραστηριοποιούνται. Η Rajas δίνει τη δυνατότητα της σωματικής εμπειρίας και ελέγχει τη δραστηριότητα του σώματος.

o Tamas είναι η guna της σκοτεινότητας και της αδράνειας. Όταν αυτή η guna υπερτερεί, τα πέντε λεπτοφυή στοιχεία ενεργοποιούνται. Αυτά είναι η δυνατότητα της όρασης, του ήχου, της οσμής, της γεύσης και της αφής, από τα οποία πηγάζει η δομή της ύπαρξης.

Κατά το ξεκίνημα του Σαμκχιακού συστήματος, οι gunas ήταν ουδέτερες εκδηλώσεις της prakriti. Μόνον αργότερα συσχετίστηκαν με συγκεκριμένες ιδιότητες. Η Bhagavad Gita επίσης δίδασκε ότι οι gunas προήλθαν από τη φύση, αλλά πίστευε πως η ύπαρξή τους συνέδεε τους ανθρώπους με ένα συγκεκριμένο σώμα. Η Sattva, για παράδειγμα, υποδήλωνε καλοσύνη και αγνή ουσία. Η Bhagavad Gita δίδασκε πως μία σαττβική φύση είναι φωτεινή και αμόλυντη. Το μειονέκτημα του να έχει κάποιος σαττβική φύση, είναι ότι ο γιόγκι θα μπορούσε πολύ εύκολα να προσκολληθεί στα χαρμόσυνα συναισθήματα που αυτή δημιουργεί. Το να είναι κάποιος ρατζασικός, στη Gita, σήμαινε πως ήταν δεσμευμένος και προσκολλημένος στη δράση. Η ενέργεια Rajas είναι δυναμική, παθιασμένη. Οι μετέπειτα Upanishads ερμήνευσαν τη rajas ως εμπαθή απληστία, λαγνεία, πόθο, κτητικότητα, πάθος, και προσκόλληση σε υλικά αγαθά. Η tamas έγινε γνωστή ως ένα εμπόδιο, που θα μπορούσε να δεσμεύσει ένα γιόγκι σε μια ζωή νωθρότητας, αδιαφορίας και απελπισίας. Η ενέργειά της είναι βαριά, αργή, και χονδροειδής. Αυτές οι gunas εμφανίζονται αργότερα στα Yoga Sutras του Patanjali.
Οι φιλόσοφοι της Samkhya πίστευαν πως η μόνη διέξοδος για τον γιόγκι απ’ αυτήν την εσφαλμένη προσκόλληση σε αντικείμενα και επιθυμίες, είναι να απαρνηθεί τον κόσμο ολότελα. Μέσω της απάρνησης, ο γιόγκι μπορεί να βιώσει την οικουμενική συνειδητότητα και να ξεπεράσει τον φυσικό κόσμο.

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΓΙΟΓΚΑ

Ο Patanjali, γνωστός από τις Sutra για την γιόγκα, ένας από τους διασημότερους υπερασπιστές της καθολικής φιλοσοφίας Samkhya, ήταν στην πραγματικότητα ένας αινιγματικός φιλόσοφος και συγγραφέας καθολικά γνωστός απλά ως Patanjali. Σχεδόν κάθε δάσκαλος γιόγκα είναι εξοικειωμένος σήμερα µε την πραγματεία του, καθώς τα γιόγκα Sutra, θεωρούνται η πρώτη συστηματική παρουσίαση της γιόγκα και το έργο αυτό καθιστά τον συντάκτη της ως πατέρα της σύγχρονης γιόγκα. Στην πραγματικότητα κανένας δεν γνωρίζει ποιανού Patanjali ήταν αυτή η πραγματεία και η πατρότητα του κειμένου αμφισβητείται ευρέως. Ήταν ένας απλός γραµµατικός, ένας δάσκαλος της φιλοσοφίας Samkhya ή µια ενσάρκωση του Shesha, του χιλιοκέφαλου γητευτή φιδιών; Οποιοσδήποτε και να ήταν και οτιδήποτε και να έκανε, ο Patanjali κατάφερε να πετύχει την αποκωδικοποίηση και την καταγραφή των εννοιών µιας αρχαίας, προφορικής παράδοσης.
Η συλλογή µε τις 195 Sutras του (αφορισμοί ή ‘λακωνικές δηλώσεις’) που συντάχθηκε πιθανότατα το δεύτερο αιώνα, παρέχει την πρώτη πρακτική πραγματεία πάνω στην καθημερινή ζωή, αρχίζοντας µε το πώς να άγει κανείς την κοινωνική ζωή και καταλήγοντας στην πράξη της τελικής απελευθέρωσης ή του διαφωτισμού – της Φώτισης. Επειδή ο Patanjali θεώρησε, ότι η τελική απελευθέρωση μπορεί να επιτευχθεί µόνο µε τη βοήθεια ενός γκουρού, αυτοί οι αφορισμοί δεν είναι στην πραγματικότητα ένας οδηγός αυτοβοήθειας αλλά υπάρχουν για να βοηθήσουν τον γκουρού στις διδασκαλίες του.
Όπως και οι οπαδοί του Samkhya πριν από αυτόν, έτσι και ο Patanjali αγκάλιασε την δυαδική άποψη της ύπαρξης. Από τη µια πλευρά δίδαξε πως υπάρχει το Purusha, η απανταχού παρούσα και πάντων γνωρίζοντας συνειδητότητα, φτιαγμένη από άπειρα Άτμαν, που παρακολουθούν καθώς ο κόσμος ξεδιπλώνετε. Το αρσενικό, άμορφο και αόρατο Purusha δεν συνδέεται με τίποτα. Ακίνητος και όμως διεισδυτικός, απλά βλέπει τα πάντα και ξέρει τα πάντα. Η Prakriti, από την άλλη πλευρά, είναι η φύση ενσαρκωμένη. Το θηλυκό, ορατό και δυναµικό, η Prakriti συνεχώς κινείται και δημιουργεί και μεταβάλλεται κατά την πορεία. Είναι όλα αυτά, που είναι ορατά στον κόσμο. Υπάρχει µόνο για να εξυπηρετεί το purusha μία και η prakriti είναι ασυναίσθητη και αναίσθητη.
Η φύση υπάρχει, κατά τον Patanjali και τους άλλους φιλοσόφους της Samkhya, µέσω µιας σύνθετης αλληλεπίδρασης µεταξύ των τριών gunas – sattva, rajas και tamas – που είναι οι ορατές πτυχές του χαρακτήρα της. Παρόμοια µε την Bhagavad Gita, ο Patanjali, ταύτισε αυτά τα gunas µε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά στους ανθρώπους. Όταν το στοιχείο της sattva αποκαλύπτει τον εαυτό της, σύμφωνα µε αυτή τη φιλοσοφία, η ενέργεια είναι ελαφριά, σαφής και χαρούμενη. Η υπεροχή των rajas παράγει τα εμπαθή συναισθήματα, την επιθυμία και ακόμη και την πλεονεξία, καθώς είναι συνδεμένη µε τα κοσμικά αγαθά. Όταν τα tamas υπερτερούν η ενέργεια γίνεται αργή, βαριά και πυκνή και μπορεί να δεσμεύσει ένα πρόσωπο σε µια ζωή νωθρότητας και απελπισίας.
Όπως οι φιλόσοφοι της Samkhya, ο Patanjali θεώρησε ότι ο πόνος προκύπτει όταν οι άνθρωποι συνδέονται µε τα εξωτερικά φαινόμενα, όταν διατηρούν τους καρπούς των ενεργειών τους ή όταν τους τραβούν οι επιθυμίες τους (όλα τα πρέπει, όλα τα θέλω και οι ανάγκες της ζωής) μακριά από τη σύνδεση τους από µια υψηλότερη συνειδητότητα. Ο Patanjali σκέφτηκε ότι η σύγκρουση μεταξύ των τριών gunas, το γεγονός ότι η κάθε µια συναγωνίζεται για την επικράτηση, ήταν η καρδιά του ανθρώπινου πόνου. Η Sattva μπορεί να φέρει συναισθήματα ευτυχίας, αλλά το να συνδεθούμε µε εκείνα συναισθήματα δεν είναι καλύτερο από την προσκόλληση στην πλεονεξία των rajas ή από την απελπισία των tamas.
Σαν τη Bhagavad Gita – και διαμετρικά αντίθετα µε την εγκατάλειψη που πρεσβεύει η Samkhya – ο Patanjali έγραψε ότι µόνο η σκληρή δουλειά (karma γιόγκα) και ο βαθύς διαλογισμός (jnana γιόγκα) μπορεί να ανακουφίσει τον ανθρώπινο πόνο και να οδηγήσει στην απελευθέρωση. Στην πραγματικότητα µόνο µέσω της αυστηρής επιμονής στο μονοπάτι της γιόγκα µε τα οκτώ πέταλα (Ashtanga γιόγκα) μπορεί ο γιόγκι να εξημερώσει τα gunas και να τα φέρει πίσω στην ισορροπία, όπως υπήρξαν στην αρχέγονη φύση. Τελικά, λέει ο Patanjali, µε την απελευθέρωση των συνδέσεων από τον φυσικό κόσμο, ένας γιόγκι θα μπορούσε να επιστρέψει στην υπερβατική ποιότητα του purusha για να λάμψει µέσω του αληθινού Εαυτού.
Αν και οι γιόγκι απέρριψαν τελικά την δυαδικότητα της φιλοσοφίας του Patanjali εξ ολοκλήρου, συνέχισαν να τη χρησιμοποιούν και να επεκτείνονται πάνω στο μονοπάτι του για την γιόγκα µε τα οκτώ πέταλα. Αυτός ο συνδυασμός των πρακτικών χρησιμεύει ακόμα ως ένα σχεδιάγραμμα για τη διαβίωση στο κόσμο αλλά και ως μέσο επίτευξης της Φώτισης, παρόλο που οι σύγχρονοι δάσκαλοι δεν πιστεύουν ότι είναι απαραίτητο οι μαθητές να τελειοποιούν διαδοχικά τα angas-σκέλη.


Hatha Γιόγκα

H Hatha γιόγκα, από την οποία προήλθαν οι φυσικές στάσεις που ο δυτικός κόσμος υιοθετεί τώρα, εμφανίστηκε αρχικά τον ένατο ή δέκατο αιώνα. Παρά τις μάλλον λεπτομερείς και σύνθετες φιλοσοφικές βάσεις της, δεν ήταν παρά μια μικρή και κάπως ριζοσπαστική σέκτα-κομμάτι κατά τη διάρκεια της μετακλασικής περιόδου. Στην πραγματικότητα, μεταξύ κάποιων ινδουιστών της περιόδου, η Hatha γιόγκα είχε τη φήμη ότι δεν απείχε και πολύ από το να είναι αιρετική εξαιτίας της εστίασής της στο φυσικό και του ενθουσιασμού της για τις μαγικές δυνάμεις. Οι αρχές της Hatha γιόγκα προέκυψαν από την Tantra και ενσωμάτωσαν στοιχεία του βουδισμού, της αλχημείας, και του Shaivism ( της λατρεία του υπερβατικού Shiva).
Όπως οι tantrikas, οι hatha γιόγκοι πίστευαν ότι η δημιουργία των πολικοτήτων (αρσενικού - θηλυκού, ζεστού - κρύου, χαράς – λύπης ) προκαλεί την οδύνη και επιφέρει την ασθένεια, την αυταπάτη, και τον πόνο. Η ίδια η ονομασία hatha, -ένας συνδυασμός του ha που σημαίνει ήλιος και του tha που σημαίνει φεγγάρι, υποδηλώνει την ένωση των αντιθέτων. Hatha σημαίνει επίσης δύναμη ή αποφασιστική προσπάθεια και η γιόγκα μεταφράζεται ως ζυγός ή ένωση. Επομένως η hatha γιόγκα υπονοεί ότι απαιτείται πολλή δύναμη, πειθαρχία και προσπάθεια ώστε να επιτευχθεί η ένωση των αντίθετων δυνάμεων και να επέλθει η ένωση σώματος – νου. Τα μεγαλύτερα εμπόδια στην εξάσκηση για το hatha γιόγκι είναι η πλεονεξία, το μίσος, η αυταπάτη, ο εγωισμός και η προσκόλληση.
Ενδιαφερόμενοι λιγότερο για τη σεξουαλική ένωση των αντιθέτων από τους tantrikas, οι hatha γιόγκοι προσπάθησαν να μετασχηματίσουν το φυσικό σώμα στο λεπτοφυές, θείο σώμα και με αυτόν τον τρόπο να επιτύχουν την Φώτιση. Το μετασχηματισμένο σώμα θεωρείτο απρόσβλητο από ασθένειες, χωρίς καμία ατέλεια, αιώνια νεανικ, και ο φορέας παραφυσικών, μαγικών δυνάμεων.
Ωστόσο, οι μαθητές της hatha yoga έπρεπε πρώτα να μάθουν την περίπλοκη φυσιολογία του σώματος, συμπεριλαμβανομένων των μυών, των οργάνων, των chakras (ενεργειακών καναλιών) και των ιστών και των Θεών που κυβερνούν το καθένα. Οι Hatha γιόγκι έπρεπε επίσης να εκτελέσουν τελετουργικά καθαρισμού πριν ξεκινήσουν την εξάσκηση των asanas και της pranayama. Όπως με όλες τις πρακτικές γιόγκα σε εκείνη την εποχή οι μαθητές της hatha γιόγκα λάμβαναν οδηγίες από τους γκουρού τους.
Αν κι αν η hatha γιόγκα παρέμεινε ένα κάπως περιθωριοποιημένο κομμάτι κατά τη διάρκεια της μετακλασικής περιόδου, παρήγαγε έναν εντυπωσιακό αριθμό πραγματειών και καθοδηγητικών εγχειριδίων. Το πρώτο και αρχικό κείμενο γράφτηκε από έναν γιόγκι που ονομάστηκε Goraksha, το πρόσωπο που συχνότερα θεωρείται ο πατέρας της hatha γιόγκα. Όπως οι περισσότεροι πρώτοι γκουρού, ο Goraksha ήταν ένα μάλλον αόριστο και μυστηριώδες πρόσωπο. Πιθανόν ένα μέλος της κάστας υφαντών στο Punjab, έζησε μάλλον τον 9ο ή 10ο αιώνα αν και τα πιο πρόσφατα κείμενα γιόγκα hatha τον τοποθετούν επίσης στο 12ο ή 13ο αιώνα. Ο Goraksha ίδρυσε το τμήμα Natha των γιόγκι και θεωρείτο από μερικούς θαυματοποιός, άγιος, και αξιοσέβαστος δάσκαλος. Το πιο πρώιμο σύγγραμμά του, το Siddha Siddhanta Paddhati, εισάγει διάφορα σημαντικά στοιχεία της hatha γιόγκα συμπεριλαμβανομένης της ιδέας ότι το φυσικό σώμα είναι μόνο ένα επίπεδο ενσωμάτωσης. Υπάρχουν πέντε άλλα, που κινούνται από το πιο αδρό (garbha ή φυσικό) σώμα προς το λεπτότερο (para ή υπερβατικό) σώμα. Σκιαγραφεί επίσης εννέα ενεργειακά κέντρα ή chakras, τρία σημάδια ή lakshya -οράματα και 16 σημεία ή adhara, προς τα οποία ένας γιόγκι στρέφει την προσοχή του (ο αστράγαλος, ο αντίχειρας, οι μηροί, ο ομφαλός, κλπ.)
Ο Svatmarama Yogin, που αποκαλούσε τον εαυτό του μαθητή του Goraksha (παρά το ότι ήρθε μερικούς αιώνες αργότερα), έγραψε μια δεύτερη πραγματεία, τη Hatha Yoga Pradipika, πιθανώς κατά τη διάρκεια του μέσου του 14ο αιώνα. Αυτό το κείμενο περιγράφει δέκα έξι στάσεις, οι περισσότερες από τις οποίες είναι παραλλαγές της Padmasana (της στάσης του λωτού), διάφορα τελετουργικά καθαρισμού, οκτώ τεχνικές pranayama (πρώτιστα για την συγκράτηση της αναπνοής) και δέκα mudras ή σφραγίδες, με συγκεκριμένα bandhas ή κλειδώματα για τον έλεγχο της ροής της prana ή δύναμης της ζωής. Όπως εξήγησε ο Svatmarama προτού να μπορέσει το μυαλό να ελέγξει τις αισθήσεις, η αναπνοή πρέπει να καταστήσει το μυαλό ουδέτερο. Η σταθερή, ρυθμική αναπνοή ηρεμεί το μυαλό, ελευθερώνοντας το από τις εξωτερικές αποσπάσεις της προσοχής: ένα ήρεμο μυαλό χαλιναγωγεί στη συνέχεια τις αισθήσεις. Αν και αποκλειστικά μη δυιστικό στη φύση του, το μονοπάτι με τα έξι στηρίγματα της γιόγκα του Svatmarama ήταν αποκλειστικά για την επίτευξη του Samadhi – της Φώτισης μέσω της πρακτικής της raja γιόγκα(η γιόγκα του Patanjali).
Το Gheranda Samhita, ένα εγχειρίδιο του τέλους του 17ου αιώνα, βασισμένο στη Hatha Yoga Pradipika, προτείνει επτά niyamas, ή κανόνες απαραίτητους για την εξάσκηση της γιόγκα: καθαρότητα, συνέπεια, σταθερότητα, διάρκεια, ελαφρότητα, αντίληψη και μη μόλυνση (non defilement). Ο συντάκτης του εγχειριδίου, ο σοφός Gheranda, ορίζει 32 asanas και 25 mudras. Περιγράφει επίσης ένα περίπλοκο σύστημα εξαγνισμού.. Αλλά παρά την έμφαση στο φυσικό σώμα, ο Gheranda θεωρούσε ότι ένας γιόγκι επιτυγχάνει την απελευθέρωση ή την έκσταση μόνο με την χάρη του γκουρού του.
Η περιεκτικότερη -και η πιο δημοκρατική- πραγματεία στη hatha γιόγκα, το Shiva Samhita πιθανόν να έχει γραφτεί προς το τέλος της μετακλασικής περιόδου, στις αρχές του 18ου αιώνα. Υπογραμμίζει ότι ακόμη και ένας κοινός νοικοκύρης μπορεί να εξασκήσει τη γιόγκα και να αποκομίσει τα οφέλη της -μια ιδέα που θα είχε τρομάξει τους πρώτους υπερασπιστές της γιόγκα. Το Shiva Samhita περιγράφει την περίπλοκη εσωτερική φυσιολογία, ονομάζει 84 διαφορετικές asanas -ο πιο εκτεταμένος κατάλογος μέχρι σήμερα- και περιγράφει πέντε συγκεκριμένους τύπους prana (ή δυνάμεων ζωής), παρέχοντας σαφείς τεχνικές για τη ρύθμισή τους. Δυστυχώς, μόνο τέσσερις από τις asanas περιγράφονται λεπτομερώς. Ακριβώς όπως όλη τη φιλοσοφία hatha γιόγκα, το Shiva Samhita υποστηρίζει ότι η εκτέλεση των asanas θα θεραπεύσει έναν γιόγκι από όλες τις ασθένειες και θα επιφέρει σε αυτόν μαγικές, υπεράνθρωπες δυνάμεις.

---

Η γιόγκα έρχεται στη Δύση

Το αμερικάνικο είδος της γιόγκα που αγαπάμε σήμερα εστιάζει πρωταρχικά στις στάσεις του σώματος που ονομάζονται asanas και είναι έτσι σαφώς μια παραφυάδα της hatha γιόγκα, αν και η jnana γιόγκα (το μονοπάτι της γνώσης) και η raja γιόγκα του Patanjali ήταν οι πρώτες που κέρδισαν έδαφος στη δύση...


Η σύγχρονη μεταστροφή μιας Αρχαίας Παράδοσης

Πώς έφθασε η γιόγκα να γίνει η γυμναστική με τις διπλώσεις, τις διατάσεις και τις στροφές που βλέπουμε σήμερα στα κέντρα γιόγκα και στα κέντρα αναψυχής σε όλο τον κόσμο; Ήταν τρεις Ινδοί Swamis στις αρχές του εικοστού αιώνα, εκείνοι που έδωσαν, αθέλητα, τροφή σ’ αυτήν τη σύγχρονη λατρεία της σωματικής επιτηδειότητας, μελετώντας ανεξάρτητα και επεκτείνοντας το ρεπερτόριο της Hatha Yoga και παρουσιάζοντας το, όχι μόνο στο αμύητο κοινό, αλλά και σε γυναίκες επίσης. Ο Swami Kuvalayananda εστιάστηκε κυρίως στο πώς ωφελείται η υγεία από την εξάσκηση της γιόγκα. Ο Swami Sivananda στο Rishikesh και ο T. Krishnamacharya στο Mysore επικεντρώθηκαν στην ανάπτυξη ενός πλουσιότερου, πιο ποικίλου συστήματος από asanas και τεχνικές pranayama. Οι περισσότεροι ειδικοί θα συμφωνούσαν πως η hatha yoga την οποία απολαμβάνει σήμερα ο Δυτικός κόσμος, εξελίχθηκε μέσα από τη δουλειά των τριών αυτών ανδρών.


T. Krishnamacharya

Ο άνθρωπος που αξίζει τη μεγαλύτερη αναγνώριση, επειδή δημιούργησε, ή τουλάχιστον, επηρέασε τον τύπο της σωματικής γιόγκα που οι Αμερικανοί, οι Δυτικοευρωπαίοι, και πολλοί Ασιάτες ενστερνίζονται σήμερα, στην πραγματικότητα δεν πάτησε ποτέ το πόδι του σε Δυτικό έδαφος. Κάπου στις αρχές του 1930, αυτός ο νεαρός Ινδός, ο Tirumalai Krishnamacharya, ανέλαβε να προασπίσει την ομορφιά και τα οφέλη των στάσεων γιόγκα (yoga asanas), να τις ανυψώσει από τη σχετική αφάνεια και να τις τοποθετήσει παράλληλα με τις «αδελφές» τους, bhakti, karma, και jnana yoga. (Σε μια βιογραφία του, ο Krishnamacharya αναφέρει ότι η εξάσκηση των asanas ήταν τόσο ελάχιστα γνωστή στην Ινδία, ώστε έπρεπε να πάει μέχρι το Θιβέτ για να βρει ένα δάσκαλο να τον διδάξει.) Φυσικά, όπως όλοι οι σοβαροί γιόγκoι, η εκπαίδευσή του ξεκίνησε με τα Yoga Sutra του Patanjali, και όχι με τη μελέτη των στάσεων. Αλλά εξάλλου, ήταν μόνο πέντε ετών όταν ο πατέρας του ξεκίνησε να τον διδάσκει, το 1893.

Κανείς στην πραγματικότητα δε γνωρίζει την αληθινή πορεία του Krishnamacharya στη γιόγκα, ούτε καν η οικογένειά του. Πράγματι, η ζωή του παραμένει καλυμμένη με ένα πέπλο μύθων, γεγονότων και αντικρουόμενων αναμνήσεων. Όποιες κι αν είναι οι ιστορικές λεπτομέρειες, ο Krishnamacharya έγινε ο αδιαφιλονίκητος πατέρας της σύγχρονης hatha yoga. Εφ’ όσον το μεγαλύτερο μέρος της Ινδικής πνευματικής παράδοσης μεταδιδόταν από το δάσκαλο στο μαθητή για χιλιετηρίδες, είναι κατανοητό το ότι και οι hatha yogis που διδάσκουν τις σωματικές στάσεις, θα επιθυμούσαν μια εξίσου άρρηκτη αλληλουχία.

Δυστυχώς, δε φαίνεται να υπάρχει τέτοια αλληλουχία. Είτε προήλθε από το Yogarahasya, ένα χαμένο αρχαίο κείμενο που εμφανίστηκε στον Krishnamacharya σε ένα όνειρο, είτε από ένα χειρόγραφο σε πάπυρο που λεγόταν Yoga Kαrunta, και αναφέρεται ότι καταβροχθίστηκε από μυρμήγκια, είτε από μία ευφυή και δυναμική μίξη asana, pranayama, Ινδικής πάλης και Βρετανικής γυμναστικής, η γιόγκα του Krishnamacharya αντιπροσωπεύει μία μοναδική μετενσάρκωση στον εικοστό αιώνα μίας πλούσιας και αιώνια εξελισσόμενης παράδοσης, οι θεμελιώδεις αρχές της οποίας, ελάχιστα έχουν ταλαντευθεί από την εποχή των αρχαίων Upanishads. Επωφελούμαστε από αυτήν τη γνώση κάθε φορά που βρισκόμαστε πάνω σε ένα στρωματάκι γιόγκα, σε μία τάξη Ashtanga, Iyengar, Bikram, ή Viniyoga (ή οποιαδήποτε παραλλαγή αυτών).

Ένα αρχαίο κείμενο της γιόγκα φαίνεται να επηρέασε τον Krishnamacharya. Το Sritattvanidhi εμφανίστηκε πολύ πρόσφατα στο προσκήνιο, προερχόμενο από την προσωπική βιβλιοθήκη του Μαχαραγιά του Mysore στην Ινδία, όπου ο Krishnamacharya έζησε και δίδαξε. Αυτή η πραγματεία, που προέρχεται από τις αρχές του δεκάτου ενάτου αιώνα, προσφέρει το πρώτο εγχειρίδιο που είναι αποκλειστικά αφιερωμένο στη σωματική άποψη της γιόγκα. Δε θα βρείτε αναπνευστικές τεχνικές, ούτε bandhas ή mudras να εκτελούνται, ούτε chakras να ανοίγουν, ούτε τελετουργίες καθαρμού να ορίζονται. Με τις 122 στάσεις του να επονομάζονται και να απεικονίζονται, το Sritattvanidhi επεκτείνει το ρεπερτόριο, περιλαμβάνοντας στάσεις που όλοι καταλήξαμε να αγαπάμε – κατακόρυφα, στηρίξεις, στάσεις Ashtanga τύπου πόδι-πίσω-από-το-κεφάλι, ακόμη και αιωρήσεις από σχοινιά – και μπορεί θαυμάσια να είναι η απόδειξη που αναζητούν οι γιόγκι ότι μία πλήρως ανεπτυγμένη εξάσκηση των asanas βρισκόταν ήδη σε άνθηση πριν από τον εικοστό αιώνα. Αυτή η καλά ανεπτυγμένη εξάσκηση, παρ’ όλα αυτά, ενσωμάτωνε πολύ περισσότερα από απλώς παραδοσιακές asanas. Σύμφωνα με τον Norman Sjoman, ειδικό της Σανσκριτικής και συγγραφέα της «Παράδοσης Γιόγκα του Παλατιού του Mysore» (The Yoga Tradition of the Mysore Palace (Adhinav, 1999), το Sritattvanidhi φαίνεται να έχει δανειστεί πολλά από μία σειρά κινήσεων γυμναστικής, από ασκήσεις πάλης, push-ups και τεχνάσματα με σχοινιά, όπως επίσης και από yoga asanas. Ο Sjoman λέει ότι αυτός ο εκλεκτικισμός ενέπνευσε και εμπλούτισε τη διδασκαλία του Krishnamacharya.

Η δουλειά του Krishnamacharya ξεκίνησε ένθερμα στη δεκαετία του 1930, όταν δέχτηκε την οικονομική υποστήριξη του Μαχαραγιά του Mysore, ο οποίος στράφηκε στη γιόγκα εξ’ αιτίας της εύθραυστης υγείας του. Ο Krishnamacharya ξεκίνησε μαθήματα σε ένα γυμναστήριο στο Κολλέγιο Σανσκριτικής Γλώσσας, με στόχο να παρουσιάσει τη δύναμη της γιόγκα σε όσο το δυνατό περισσότερους σπουδαστές. Όπως και πολλοί σύγχρονοι μαθητές της γιόγκα, πάντως, οι σπουδαστές του Krishnamacharya – κυρίως σωματικά ικανοί, αθλητικοί, νεαροί άνδρες – ενδιαφέρονταν περισσότερο για την ανάπτυξη δύναμης και καλής φυσικής κατάστασης και για την εκτέλεση σχεδόν αδύνατων άθλων, παρά για τυχόν πνευματικές διαστάσεις της πρακτικής. Έτσι, ο Krishnamacharya δημιούργησε σειρές ασκήσεων που εστιάζονταν στην άθληση, συμπεριλαμβάνοντας τη χρήση της αναπνοής και το στοιχείο της διαλογιστικής ενατένισης (drishti), σε μια δυναμική ροή από στάσεις, που λέγεται vinyasa, χρησιμοποιώντας όλα τα βοηθητικά μέσα που είχε στη διάθεσή του. Για να προκαλεί το ενδιαφέρον και να διατηρεί την προσοχή των μαθητών του, ο Krishnamacharya ανέπτυξε σειρές ασκήσεων αυξανόμενης δυσκολίας, επιτρέποντας στους μαθητές του να προχωρήσουν στο επόμενο επίπεδο μόνον εφ’ όσον είχαν αποκτήσει δεξιοτεχνία στο προηγούμενο.

Μόλις ανέπτυξε και τελειοποίησε τις σειρές ασκήσεών του, ο Krishnamacharya ξεκίνησε τις περιοδείες. Μαζί με τους μαθητές του, έκαναν επιδείξεις ασκήσεων γιόγκα, μπροστά σε κοινό που τους επαινούσε σε όλη την Ινδία. Καταλαβαίνοντας ότι το ακροατήριό του προερχόταν από διαφορετικά κοινωνικά υπόβαθρα, ο Krishnamacharya προσάρμοσε το μήνυμα της γιόγκα του σε όλες τις κοσμοθεωρίες και τους τρόπους ζωής, κάτι αντίστοιχο με αυτό που κάνουν και οι Δυτικοί δάσκαλοι της γιόγκα σήμερα.

Τρεις από τους πιο διάσημους μαθητές του Krishnamacharya προήλθαν από τα χρόνια που δίδαξε στο Mysore – ο Pattabhi Jois, που συνέχισε να εξελίσσει τη σχολή της Ashtanga Vinyasa yoga, η Indra Devi που έγινε γνωστή ως η «Πρώτη Κυρία της Γιόγκα» στην Αμερική, και ο B.K.S. Iyengar, που δημιούργησε ένα δικό του μοναδικό είδος πρακτικής asanas, που έγινε γνωστό για την προσοχή του στη σωστή ευθυγράμμιση του σώματος, και την εκτεταμένη χρήση βοηθητικών μέσων.

Pattabhi Jois

Ο Pattabhi Jois, που ακόμη διδάσκει και ασκείται στο Mysore, δεν ήταν παρά ένα νεαρό αγόρι όταν συνάντησε τον Krishnamacharya σε μία από τις γιόγκα - επιδείξεις του. Ο Jois μαθήτευσε κοντά στον Krishnamacharya για αρκετά χρόνια, μέχρι που έφυγε για το Κολλέγιο. Δάσκαλος και μαθητής ξανασυναντήθηκαν στο Mysore, στο Κολλέγιο Σανσκριτικής Γλώσσας, και ο Jois έγινε ένας πιστός οπαδός των μεθόδων του Krishnamacharya. Ο Jois αναγνωρίζει στο δάσκαλό του την τελειοποίηση του συστήματος Ashtanga vinyasa, μία παράδοση για την οποία λέει ότι αντλεί την έμπνευσή της από τα κλασσικά κείμενα — Yoga Sutra, Bhagavad Gita, Hatha Yoga Pradipika— όπως επίσης και από σύγχρονους Δυτικούς τρόπους εκγύμνασης. Αυτό το αυστηρό σύστημα ροής asanas –ίσως η πιο σωματικά απαιτητική πνευματική πειθαρχία (sadhana) στη Δύση – έχει απήχηση στους Δυτικούς ασκούμενους που θέλουν να ωθούν τον εαυτό τους στα άκρα. Τουλάχιστον στην αρχή, πολλοί ενστερνίζονται την έμφαση που δίνει η Ashtanga στη δύναμη, την ευλυγισία και την αντοχή, και δίνουν ελάχιστη προσοχή στα άλλα της πλεονεκτήματα. Ακριβώς όπως έκανε και ο Krishnamacharya στο Mysore, ο Pattabhi Jois και οι μαθητές του συνεχίζουν να διδάσκουν μία σταθερή αλληλουχία στάσεων (που συνδέονται μέσω της αναπνοής), ο στόχος της οποίας είναι να δημιουργήσει «tapas», ή θερμότητα στο σώμα, προκειμένου αυτό να καθαριστεί και να εξαγνιστεί. Πολλοί δάσκαλοι στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη, που αντλούν την έμπνευση και τη διδασκαλία τους από τον Pattabhi Jois, ταξιδεύουν συχνά στην Ινδία, για περεταίρω μελέτη μαζί του. Αν και ελάχιστοι δάσκαλοι λαμβάνουν πραγματικά πιστοποίηση από τον Jois, είναι πολλοί αυτοί που επωφελούνται από τα πλεονεκτήματα του κληροδοτήματός του. Τα μαθήματα Ashtanga-style ποικίλουν από την πρώτη σειρά, το επίπεδο αρχαρίων, που εστιάζεται κυρίως σε διπλώσεις, έως τη δεύτερη, τρίτη και τέταρτη σειρά μαθημάτων, οι οποίες προσφέρουν υπερεκτάσεις, όρθιες στάσεις, στροφές και στηρίξεις αυξανόμενης δυσκολίας. Όλα τα μαθήματα περιλαμβάνουν μία σειρά ασκήσεων «Χαιρετισμών στον Ήλιο» (Surya Namaskar), στην οποία οι μαθητές πηδούν από τη μία στάση στην επόμενη, συνδέοντας με αυτόν τον τρόπο μία ποικιλία από asanas. Όπως και στην πρακτική της γιόγκα στα Yoga Sutra του Patanjali, ο συνδυασμός των σωματικών στάσεων με την προσοχή στην αναπνοή, προσφέρει στον σύγχρονο ashtangi σταθερότητα και άνεση στο κορμί, αυξημένη συνειδητότητα στο νου και αίσθηση ψυχικής ανάτασης.

Indra Devi

Διατηρώντας τη μακρά παράδοση της γιόγκα -του να διδάσκει μόνο τους μυημένους, ο Krishnamacharya δε σκέφτηκε ποτέ να συμπεριλάβει γυναίκες ή ξένους στα μαθήματά του. Δυστυχώς για εκείνον, η βασιλική οικογένεια του Mysore επέμενε να διδάξει μία αγαπητή φίλη της αυλής, τη Zhenia Lubunskaia, γνωστή σήμερα ως Indra Devi, η οποία ήταν συγχρόνως και γυναίκα και Λετονή. Απρόθυμα, ο Krishnamacharya συμφώνησε. Φαντάστηκε πως θα αρκούσε να την ωθήσει πέρα από τις δυνατότητές της και να κάμψει την αποφασιστικότητά της ώστε εκείνη να εγκαταλείψει την προσπάθεια. Αλλά η Lubunskaia επέμεινε και τελικά έγινε όχι μόνο μια ολοκληρωμένη δασκάλα γιόγκα, αλλά και μία καλή φίλη. Ως Indra Devi, εισήγαγε τη γιόγκα στη Σοβιετική Ένωση και το 1947 έφθασε στο Hollywood, όπου δίδαξε διασημότητες όπως τη Gloria Swanson, την Greta Garbo, τη Marilyn Monroe και τον Robert Ryan. Η Mataji, όπως τη φωνάζουν χαϊδευτικά οι οπαδοί της, επέλεξε ένα ηπιότερο σύστημα γιόγκα από τις σπουδές της με τον Krishnamacharya. Η Sai Yoga της δεν είναι μία συνεχής ροή στάσεων. Χρησιμοποίησε κι εκείνη την αναπνοή για την κίνηση μέσα στη στάση και μεταξύ των στάσεων, αλλά το σήμα κατατεθέν της έχει μία περισσότερο «ευλαβική» απόχρωση. Πρόσθεσε ύμνους και διαλογισμό ή προσευχή κατά τη διάρκεια κάθε μαθήματος και πρόσφερε μία κεντρική asana στην οποία εστιάζονταν. Η Mataji, που έχει έξι σχολές γιόγκα στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής, σταμάτησε να διδάσκει λίγα μόλις χρόνια πριν το θάνατό της το 2002. Ήταν 102 ετών. Η μέθοδός της στη γιόγκα συνεχίζει να επηρεάζει σημαντικά μαθητές γιόγκα σε ολόκληρο τον κόσμο. Έχει εκπαιδεύσει κυριολεκτικά εκατοντάδες δασκάλους μέσα από τη τετραετή, κολεγιακού επιπέδου, σειρά μαθημάτων της.


B.K.S. Iyengar
Δεν ήταν εύκολο για τον B.K.S Iyengar να είναι μαθητής του Krishnamacharya, αν και συνεχίζει να τιμά τον γκουρού του. Αντίθετα με τον Pattabhi Jois και την Indra Devi, ο Iyengar δεν θα αποζητά τον δάσκαλό του, ούτε θα αναπολεί με τρυφερότητα και νοσταλγία τις ημέρες που μαθήτευε κοντά του. Ο Iyengar μεγάλωσε στο σπιτικό του Krishnamacharya ως κουνιάδος του, ένα ισχνό, αρρωστιάρικο παιδί που αναμφίβολα δεν είχε πολλές ευκαιρίες να γίνει γιόγκι.
Επιφορτιζόταν περισσότερο με καθήκοντά περιποίησης του κήπου ή αγγαρείες που ο Krishnamacharya του ανέθετε.
Όταν ο καλύτερος μαθητής του Krishnamacharya εξαφανίστηκε από το σπίτι λίγες μόνο μέρες πριν από μία σημαντική επίδειξη στάσεων γιόγκα, ο Krishnamacharya δεν είχε περιθώρια επιλογής παρά να διδάξει αυτόν τον μικρό και αδύναμο μαθητή του με την ελπίδα ότι θα ανταποκρινόταν στην περίσταση.
Και πραγματικά, όχι μόνο κατάφερε να εκτελέσει θαυμάσια πολύ δύσκολες ασάνες στην επίδειξη, αλλά και συνέχισε ως βοηθός του Krishnamacharya στα μαθήματά του και στις επιδείξεις σε όλη την περιοχή.
Η σύντομη μαθητεία του με τον σκληρό δάσκαλο έληξε όταν ο Krishnamacharya του ζήτησε να αναλάβει ένα γυναικείο τμήμα στην βόρεια επαρχία Karnataka Pradesh – μια μάλλον αποτρεπτική εργασία –την οποία δέχτηκε ο Iyengar. Από τότε παρέμεινε εκατοντάδες μίλια μακριά από τον δάσκαλό του, ευτυχισμένος όπως φάνηκε.

Εν μέρει λόγω αυτής τη απόστασης, ο Iyengar έπρεπε να εξερευνήσει μόνος του τις στάσεις του Krishnamacharya. Χρησιμοποίησε το σώμα του για εργαστήριο, συγκεντρώθηκε με ακρίβεια τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική εξισορρόπηση, καθώς προσπαθούσε να καταλάβει τι αποτελέσματα είχε η κάθε στάση στα εσωτερικά όργανα καθώς και στο σκελετικό σύστημα. Εφόσον ο Iyengar καταλάβαινε ακριβώς τον τρόπο που λειτουργούσε η κάθε asana, την προσάρμοζε έτσι ώστε να ταιριάζει στα σώματα και τις ανάγκες υγείας των μαθητών του. Όπως ο Krishnamacharya προσάρμοσε τις σειρές των ασκήσεων του στην ανταγωνιστική φύση των καλογυμνασμένων νεαρών αθλητών του, ο Iyengar τις απλοποίησε και τις προσάρμοσε ακόμη και με την χρήση βοηθημάτων για τους λιγότερο ευλύγιστους και μεγαλύτερους σε ηλικία μαθητές του. Καθώς οι γηραιότεροι και λιγότερο γυμνασμένοι μεταξύ αυτών άρχισαν να ψάχνουν βοήθεια για τις ασθένειες τους, ο Iyengar ανέλαβε την πρόκληση να δημιουργήσει θεραπευτικές σειρές ασκήσεων.
Αυτή η έμφαση στο φυσικό σώμα έγινε το χαρακτηριστικό της Iyengar Yoga και η διαισθητική του, σχεδόν αλάνθαστη ικανότητα να θεραπεύει μέσω των asanas έγινε θρύλος. Βλέπει το σώμα σαν ένα λεπτεπίλεπτο και υψηλής ευαισθησίας όργανο / εργαλείο, του οποίου οι δονήσεις, λέει, εκφράζουν την αρμονία η δυσαρμονία μέσα του. Πιστεύει ότι οι asanas βοηθούν το σώμα να δημιουργεί ή να ξαναδημιουργεί την εσωτερική αρμονία. Όταν εκτελούνται σωστά οι asanas συγχρονίζουν τους ρυθμούς του σώματος σε φυσικό, ψυχολογικό και πνευματικό επίπεδο. Σε αντίθεση με τους Krishnamacharya, Pattabhi Jois & Indra Devi, ο Iyengar περιμένει μέχρι ο μαθητευόμενος να τελειοποιήσει τις asanas για να συμπεριλάβει την pranayama στην μέθοδο του. Επίσης δεν συνδέει τις ασάνες. Επιλέγει ασάνες που συνεργάζονται, αλλά το κύριο μέλημα του είναι πως να επιφέρουν την ισορροπία μέσα στο σώμα, παρά πως να συνδέονται μεταξύ τους. Ο Iyengar συνεχίζει να διδάσκει μαζί με την κόρη του Geeta και τον γιο του Prasant στο κέντρο του στο Pune της Ινδίας. Οι υποστηρικτές του έχουν διαδώσει την Iyengar Yoga σε όλο τον πλανήτη, δημιουργώντας την πιο διαδεδομένη "σχολή" στον κόσμο. Ακόμη και αυτοί που διδάσκουν άλλες μεθόδους, συχνά υμνούν την μέθοδο του Iyengar για τον τρόπο που τους επιτρέπει να κατανοούν το σώμα, για την αρχιτεκτονική των asanas καθώς και για το πως μπορούν να τροποποιηθούν οι asanas αν είναι απαραίτητο.
Ο καθένας από τους διακεκριμένους μαθητές του Krishnamacharya πήρε από αυτόν πολύ σημαντικά αλλά και πολύ διαφορετικά μαθήματα. Ο Pattabhi Jois έλαβε τα μαθήματα για τις vinyasa και τις διέδωσε σε όλο τον κόσμο, σχεδόν κατά λέξη, η Indra Devi γοητεύτηκε από την διαδοχικότητα των asanas και εμπλούτισε την διδασκαλία με μια ανεπτυγμένη αίσθηση αφοσίωσης και διαλογισμού και ο Iyengar έμαθε την δύναμη της προσαρμογής και του αυτοσχεδιασμού για να καλύπτει τις ανάγκες των μαθητών του, μια πρακτική που την συνεχίζει και μέχρι σήμερα. Ένας τέταρτος δάσκαλος εκτέλεσε τις διδασκαλίες του Krishnamacharya με έναν πολύ διαφορετικό τρόπο. Ο Krishnamacharya ήταν μεγάλος σε ηλικία και αρκετά υπομονετικός και συνέχιζε να εξελίσσει την κατανόηση του για τις asanas της yoga, όταν ο γιος του TKV Desikachar άρχισε να εκφράζει ενδιαφέρον για να μάθει.

TKV Desikachar

Όταν ο Desikachar ζήτησε από τον πατέρα του να τον διδάξει, η δουλεία του Krishnamacharya είχε αλλάξει, με τον τρόπο που άλλαξε και αυτή του Iyengar. H Yoga δεν ήταν πλέον μόνο για τους επίλεκτους λίγους που ήταν δυνατοί και αρκετά ευλύγιστοι για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του, ή πνευματικά συντονισμένοι για να τις καταλάβουν. Για να επιβιώσει σαν δάσκαλος ο Krishnamacharya σκέφτηκε ότι έπρεπε να ανοίξει τις πόρτες του σε όλων των ειδών τους μαθητές, συμπεριλαμβάνοντας και αυτούς με σωματικούς περιορισμούς και ακόμα και αυτούς που δεν ήταν hindus. Έπειτα έπρεπε να βρει τον τρόπο που θα τους διδάξει. Δουλεύοντας έναν-έναν του μαθητές ο Krishnamacharya επινόησε συγκεκριμένες πρακτικές για τον κάθε μαθητή. Μερικές φορές άλλαζε την σειρά των asanas ή την διάρκεια και την συχνότητα της αναπνοής, άλλες φορές τροποποιούσε ή απλοποιούσε τις asanas για να επιτύχει ιδιαίτερους στόχους. Καθώς ο μαθητής έφτανε στις αναμενόμενες επιδόσεις, ο Krishnamacharya άλλαζε την "συνταγή" του, για να επιτρέψει στον μαθητή να αναπτυχθεί στην πρακτική και να γνωρίσει τις πνευματικές προοπτικές της παράδοσης. Αυτή η τεχνική ήταν η βάση για την ερμηνεία του Desikachar για την δουλειά του Krishnamacharya, η οποία ονομάστηκε Viniyoga.

O Desikachar ήταν ήδη ενήλικος και είχε τελείωσε το πανεπιστήμιο με πτυχίο μηχανικού, όταν αποφάσισε να αφιερώσει την ζωή του στην μελέτη της Yoga. Προφανώς είδε τον πατέρα του, τον πάντα σωστό Βραχμάνο, να αγκαλιάζει μια γυναίκα που ήρθε για να τον ευχαριστήσει που της θεράπευσε την αϋπνία. Ο Desikachar η σοκαρίστηκε από την αντίδραση της γυναίκας ή εντυπωσιάστηκε από την ικανότητα του πατέρα του να την θεραπεύσει, ήθελε πάντως να μάθει περισσότερα. Η αντίδραση του Krishnamacharya στην αλλαγή του γιου του ήταν παρόμοια με αυτήν όταν ο Indra Devi και ο Iyengar ήθελαν να μάθουν, περισσότερο τον ενόχλησε παρά τον ευχαρίστησε. Για να δοκιμάσει την απόφαση του Desikachar, ο πατέρας του άρχιζε τα μαθήματα στις 3.30 π.μ. για επτά μέρες την εβδομάδα. Συμφώνησε να επικεντρωθεί μόνο στις asanas και την pranayama εφόσον ο Desikachar δεν είχε κανένα ενδιαφέρον για τον Θεό. O Desikachar συνέχισε την μελέτη της Yoga για 28 χρόνια για να μπορέσει τελικά να καταλάβει και να ενσωματώσει την πνευματική διάσταση της yoga.
Καθώς δίδασκε τον γιό του , ο Krishnamacharya συνέχισε να εκλεπτύνει το σύστημα του σε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα από asanas, pranayama και αφοσιωμένο chanting. Δημιούργησε προγράμματα για νέους, για μεσήλικες και για ηλικιωμένους. Η νιότη σας, αιτιολογούσε ο Krishnamacharya, είναι η εποχή για να δυναμώσετε τους μύες σας και για να αναπτύξετε την ευλυγισία σας, μέσα από αυξανόμενης πρόκλησης σειρές yoga, καθώς ωριμάζετε στα χρόνια της καριέρας σας και της οικογενειακής σας ζωής, η yoga σας θα πρέπει να σας διατηρεί υγιείς και χωρίς στρες. Στα αργότερα χρόνια σας, καθώς η εστίαση σας γίνεται πιο εσωτερική και οι σκέψεις σας γυρίζουν προς τον Θεό, η yoga σας θα πρέπει να έχει πιο πνευματική διάσταση.
Ο Desikachar αφιέρωσε την ζωή του στο να διαδώσει το μήνυμα του Krishnamacharya για την yoga στους δυτικούς και να ενισχύσει την σύνδεση της με την επιστήμη και την ιατρική. Όπως η yoga του Iyengar, έτσι και η Viniyoga του Desikachar επικεντρώνεται στο να προσαρμόσει τις σειρές της yoga στις ανάγκες του ατόμου και όπως η yoga του Pattabhi Jois, δίνει έμφαση στην δύναμη της αναπνοής. Εντούτοις η εστίαση της Viniyoga βρίσκεται κάπου μεταξύ της ακρίβειας του Iyengar και την δυναμικών κινήσεων του Pattabhi Jois. Το μάθημα της Viniyoga είναι πιο αργό από αυτό της Ashtanga, αν και συντονίζει την αναπνοή με την κίνηση. Όπως και η Iyengar Yoga, είναι γνωστή για τις θεραπευτικές της εφαρμογές, αν και η Viniyoga εστιάζεται λιγότερο στην εξισορρόπηση και περισσότερο στην εναλλαγή της διάρκειας και του ρυθμού των εισπνοών και των εκπνοών. Αν και δεν είναι ακόμα τόσο γνωστή στις ΗΠΑ όσο η Iyengar και η Ashtanga yoga, η Viniyoga έχει αγγίξει τις ζωές αμέτρητων μαθητών σε όλο τον κόσμο.